2022 Yılı Dış Ticaret Rakamları Açıklanması Programı’nda Yaptıkları Konuşma

02.01.2023

Aziz Milletim,

İş Dünyamızın Kıymetli Temsilcileri,

Değerli Misafirler,

Sizleri en kalbi duygularımla, muhabbetle selamlıyorum. Sözlerime Cumhuriyetimizin Kuruluşu’nun 100. Yılı sevincini ve bu tarihle sembolleştirdiğimiz hedeflerimizi de bünyesinde barındıran 2023’ün milletimiz ve tüm insanlığa hayırlar getirmesi dileğiyle başlıyorum. Türkiye yüzyılı vizyonumuzun bu ilk yılının ihracat başta olmak üzere ülkemizin her alanda önemli başarılara, rekorlara imza atacağı bir yıl olmasını temenni ediyorum.

Cumhuriyetimizin yeni yüzyılının ilk iş gününü, yani Türkiye yüzyılımızın başlangıcı olan bir günü ihracatla, ihracat ailemizle birlikte açıyoruz. Bilindiği gibi son 20 yılda Gazi Mustafa Kemal’in Cumhuriyetimizi kurarken ifade ettiği ülkemizi muasır medeniyetler seviyesinin üzerine çıkarma hedefi doğrultusunda çok çalıştık, çok çabaladık. Hayata geçirdiğimiz demokrasi ve kalkınma atılımlarıyla hem geçmişin ihmallerini, eksiklerini, hatalarını telafi ettik, hem de geleceğin altyapısını kurduk.

Rabbime binlerce kez hamdolsun ki artık sahip olduğu stratejik önemin ve imkânların farkında bir Türkiye var. Artık siyasi ve ekonomik özgüveni yüksek bir Türkiye var. Artık ufkunu bölgesinin ötesinde küresel düzeye taşımış bir Türkiye var. Artık kimseye özenmeden, kimseye tabi olmadan her alanda kendi özgün politikalarını geliştirebilen, uygulayabilen, sonuç alabilen bir Türkiye var. Eğitimden sağlığa, adaletten güvenliğe, ulaşımdan sanayiye, tarımdan spora, çevreden sosyal yardımlara, her alanda bu Türkiye fotoğrafını görebilmek mümkündür. Ekonomide de büyük hayallerle çıktığımız bu yolda en somut neticeleri aldığımız başlıklardan biri ihracattır.

Tüm dünyayı derinden etkileyen kovid-19 salgını, küresel tedarik zincirlerindeki aksamalar, Rusya-Ukrayna Savaşı, ham madde ve enerji krizi gibi sıkıntılar ekonomimizin ve ihracatımızın hızını kesemedi. Tam tersine bu krizleri fırsata dönüştürerek tarihimizin en yüksek büyüme oranlarına ve ihracat rakamlarına eriştik. Sadece 2021 yılında yüzde 11,4 oranında büyüyerek son 50 yılın en iyi seviyesini yakaladık. İhracat tek başına bu tarihi büyüme oranına 5,3 puanlık katkı yaptı. Ülkemizin küresel ihracattan aldığı pay, ilk kez yüzde 1’in üzerine çıktı.

Geçtiğimiz yıl da istikrarlı büyümemizi sürdürdük. Gelişmiş ülkeler dahil dünyanın derin sancılarla kıvrandığı bir dönemde 2022’nin ilk üç çeyreğinde yüzde 6,2’lik bir büyüme kaydettik. Bu büyümenin de yarısından fazlası mal ve hizmet ihracatından geldi. İhracatımız, üreten ekonomimizin itici gücü olmaya devam ediyor. Yatırım, istihdam, üretim, ihracat ve cari fazla yoluyla ülkemizi büyütmeyi esas alan ekonomi programımızın olumlu etkileri istihdam verilerine de yansıdı. Öyle ki 2020 yılı birinci çeyreğine kıyasla 2022 yılı üçüncü çeyreğinde Türkiye ekonomisi 3,5 milyon ilave istihdama kavuştu. Yakaladığımız istihdam seviyesine sanayi sektörünün katkısı 1 milyonu geçti. Bu rakamlar üretim ve ihracattaki güçlü performansın ekonomimize ne derece olumlu yansıdığına işaret ediyor.

Dünyanın ciddi siyasi ve ekonomik sıkıntılarla boğuştuğu bir dönemde yatırımları kesintisiz sürdürmek, istihdamı 31,5 milyona çıkarmak, üretimde söz sahibi olmak, artan belirsizliklere rağmen ihracatı yükselterek devam ettirmek, katma değer ve marka oluşturmak, ülke ekonomisine katkı sağlamak; tüm bu işleri başarmak öyle kolay değildir. Bu tablo, Türkiye’nin artık krizlerin altında ezilen değil krizleri yöneten, hatta krizleri fırsata çeviren bir ülke konumuna geldiğini gösteriyor. İhracatımızın her ay rekor üstüne rekor kırarak bugünlere gelişini hep birlikte adım-adım takip ettik.

Şimdi burada büyük bir gurur ve memnuniyetle ifade etmek isterim ki; küresel olumsuzluklara rağmen 2022 yılı ihracatımız geçen yıla göre yüzde 12,9 oranında artışla 254,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam, Cumhuriyet tarihimizin rekorudur. Bu ihracat rakamının ülkemize, milletimize, ekonomimize hayırlı olmasını diliyorum. Bu başarıya ulaşılmasında emeği geçen işçisinden mühendisine, üreticisinden pazarlamacasına, lojistikçisinden dağıtıcısına kadar her kademedeki ihracatçılarımızı canı gönülden şahsım, milletim adına tebrik ediyorum.

Şüphesiz ki burada gerek Bakanımız, gerek ekibinin büyük emekleri var. Paydaşlar olarak gerçekten Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin aynı şekilde büyük katkıları var. Ama bundan sonra hedefimiz, Türkiye’nin dünyanın en çok ihracat yapan ilk 10 ülkesi arasındaki yerini almasını sağlamaktır. Bu hedefe ulaşana kadar çalışmayı sürdüreceğiz.

Değerli Misafirler,

Türkiye İhracatçılar Meclisi çatısı altında yer alan 61 ihracatçı birliği ve 100 bini aşan ihracatçımızla bu tarihi rekora beraberce imza attık. Bundan 20 yıl önce yola çıktığımızda 36 milyar dolar olarak devraldığımız ihracatımızı hamdolsun tam 7 kat arttırdık. Aylık ortalama 3 milyar dolar ihracattan 21 milyar doların üzerinde ihracata çıktık. Ülkemizde 2002 yılında 33 bin 523 firmamız ihracat yaparken, geçen sene bu sayı 111 bini geride bıraktı. Daha da önemlisi; 2022 yılı Ocak-Kasım dönemi itibariyle ihracat ailemize katılan yeni firma sayımız ne oldu biliyor musunuz? 9 bin 700’ü aştı. Aynı dönemde 1 milyar doların üzerinde ihracat yapan il sayımız 5’ten 24’e yükseldi. Artık ülkemizde ihracat yapmayan hiçbir ilimiz kalmadı.

En önemli ticari ortağımız Avrupa Birliği’ne olan ihracatımızın yüzde 12 oranında artış kaydetmesi ayrıca önemlidir. Geçtiğimiz yıl Avrupa Birliği’ne verdiğimiz dış ticaret fazlası net 10 milyar doların üzerine çıktı. Bunun yanında ihracatımız Yakın ve Ortadoğu ülkelerine yüzde 19.3, Kuzey Amerika ülkelerine yüzde 17.1, Avrupa Birliği dışı Avrupa ülkelerine yüzde 16, Kuzey Afrika bölgesine yüzde 9.8 oranında arttı.

İhracatımızda kendi paramızı giderek etkin şekilde kullanmaya başladık. Ey gayri milliler; burayı iyi dinleyin, milli paramızla ihracat yaptığımız ülke ve bölge sayısı 197’yi buldu. Türk Lirasıyla gerçekleşen dış ticaret hacmimiz de yaklaşık 350 milyar liraya ulaştı.

Hizmet ticaretinde de dünyadaki konumumuzu geliştirmeye devam ediyoruz. Hizmet ihracatımızı 20 yılda 14 milyar dolar seviyesinden önceki sene itibarıyla 61,4 milyar dolar seviyesine çıkarmıştık. Geçtiğimiz sene hizmet ihracatımız için de tam bir yükseliş oldu, yılın ilk 10 ayında hizmet ihracatımızı 76,4 milyar dolara yükselttik. Yılsonu gerçekleşmesi itibarıyla hizmet ihracatımızın hedefimiz olan 85 milyar doların da üzerine çıkmasını ve cari açığın azaltılmasına 50 milyar dolarlık katkı sağlamasını bekliyoruz. Mal ve hizmet ihracatında yazdığımız bu başarı hikayesiyle, hamdolsun, 350 milyar dolara ulaşan büyük bir ihracat ekonomisini hep birlikte oluşturduk.

Kıymetli Dostlar,

Bir önceki buluşmamızda sizlerle 2022 yılında hayata geçirmeyi planladığımız projeleri, stratejileri de paylaşmıştık. Aradan geçen 1 yılın ardından bugün verdiğimiz tüm sözleri hayata geçirmiş olmanın memnuniyetiyle sizlerin karşısında bulunuyoruz. Tabii az önce Mustafa kardeşim bir şeyler söyledi, dijital dönüşüm ve yeşil dönüşüm yatırımlarının bölge ayrımı yapmadan teşvik kapsamına alınmasını istedi, öyle mi Mustafa? Ben de şimdi buradan Bakanıma talimat veriyorum, ikisi de birbirinin dilinden anlarlar, o da Drabzonli, o da Drabzonli, evet, bunu inşallah hayata geçirelim.

İhracatçılarımızın finansmana erişimini kolaylaştırmaya ve teminat sorunlarını çözmeyi hedefleyen İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi’ni de Mart ayı başında biliyorsunuz faaliyete geçirdik. Mart ayından bu yana şirketimiz vasıtasıyla 5 bin 500’e yakın ihracatçımıza 20 milyar lira ihracat kredisi kefaleti sağlandı. Geçtiğimiz Ağustos ayında bu şirketin sermaye yapısını 20 bankanın ortaklığıyla daha çok sayıda ihracatçımıza finansman imkanı sağlamak için hem çeşitlendirdik, hem de güçlendirdik. Ocak ayı sonuna kadar tamamlanacak sermaye artırımlarının ardından başlangıçta 1,4 milyar lira sermayeyle kurduğumuz İhracatı Geliştirme Anonim Şirketinin sermayesi 6 milyar liraya yaklaşacak. Bu sayede ihracatçılarımızın şirketin kefaletiyle ulaşabilecekleri kerdi hacmi potansiyeli 122 milyar lirayı aşacak.

KOBİ’lerimiz başta olmak üzere ihracatçılarımıza derin bir nefes aldıran bu çalışmada emeği geçen herkesi tebrik ediyorum.

Ama biz bunu yeterli görmüyoruz, ihracatçılarımız için finansmana erişim kadar bu finansmanın maliyetinin de önemli olduğunu biliyoruz. Kefalet kolaylığı yanında ihracatçılarımızın piyasa şartlarında en uygun maliyetle kredi alabilmelerini sağlamak için yine aynı şirket bünyesinde yeni bir uygulama başlattık. Kredi ihtiyacı olan ihracatçının talebi, şirketin ortağı 20 bankanın tamamına teknolojik imkanlarla anında iletilerek en uygun şartları sunan bankaya süratle ulaşabilmesi temin edilecek. Kefalet portalı adı verilen bu uygulamanın da tüm taraflara hayırlı olmasını diliyorum.

Yine geçtiğimiz yıl sizlerle buluşmamızda hizmet sektörlerimize özel bir destek paketi hazırladığımızı belirtmiştik. Bilindiği gibi, hizmetler sektörü malların üretimine ve ticaretine sağladığı kritik girdilerle küresel tedarik zincirlerinde ve ekonomik kalkınmada giderek daha önemli bir rol oynamaya başladı. Ülkemiz için de bu sektör net döviz girişi sağlaması, ciddi bir istihdam kaynağı olması ve yol açtığı katma değerle vazgeçilmez bir yere sahiptir. Sağlık, spor, eğitim, fuar, film, yazılım ve lojistik gibi birçok hizmet sektörünü kapsayan destek paketimizi Nisan 2022’de kamuoyuna açıkladık. Hizmet ihracatı yapan sağlık kuruluşlarımız ile aracı ve işbirliği kuruluşlarının faaliyetlerini verdiğimiz desteklerle geliştirdik, çeşitlendirdik.

Amacımız, halen 90 milyar dolar civarında olan uluslararası sağlık hizmetleri pazarından en büyük payı alarak ülkemizi önce bölgesinin, sonra dünyanın sağlık üssü konumuna getirmektir. Bu çalışmalarımız sayesinde 2021’de 1,7 milyar dolar ulaşan sağlık hizmetleri ihracatımız 2022’de 2 milyar doları yakalayacak bir yere doğru gidiyor, artık bu alandaki hedefimizi 2023 için 5 milyar dolar olarak belirliyoruz.

Ülkemizin 10 yıl gibi kısa sayılabilecek bir sürede ihracatında hızla mesafe kat ettiği bir diğer alan da dizi ve film sektörüdür. Bugün Türkiye Amerika Birleşik Devletleri’nden sonra dizi ihracatında ikinci sıradadır. Türk dizileri Latin Amerika’dan Uzak Doğu’ya, Ortadoğu’dan Afrika’ya kadar oldukça geniş bir coğrafyada 160’dan fazla ülkede 800 milyonu aşkın izleyiciyle buluşuyor. Sektör verileri 2022 yılı sonu itibarıyla yaklaşık 750 milyar dolar düzeyinde bir ihracat hacmini yakaladığımızı gösteriyor. Dizi ve film ihracatımızın bu yıl 1,5 milyar doları aşarak tüm dünyada 1,5 milyar izleyiciyle ulaşmasını hedefliyoruz. Bunun için, dizi, film, animasyon, belgesel ve diğer program formatlarının ihracatına yönelik destekleri artırarak sürdüreceğiz.

Hizmet sektörleri ihracatımızdaki önemli bir yere sahip olan yeniliğe açık, aynı zamanda da kültür ihracatımıza katkı sağlayan eğitim alanına yönelik de yeni destekler planlıyoruz. Yükseköğretim ve özel öğretim kurumlarımızın eğitim ihracatı pazarına girişiyle markalaşma süreçlerini yakından takip ediyoruz. Kurumlarımız arasında tesis edilen iş birliği sayesinde uluslararası öğrencilerden elde edilen hizmet ihracatı gelirimizi inşallah bu yıl 2 milyar dolara çıkaracağız.

Değerli Misafirler,

Yarısına yakını kıtaları ve kültürleri birleştiren İstanbul’umuzda olmak üzere ülkemizde yılda 400’ün üzerinde fuar düzenleniyor. Ülkemizin fuarcılıkta marka haline gelmesi ve lider ülkelerden biri olması amacıyla İstanbul’a şehrimize yakışan bir fuar alanı kazandırma sözü vermiştik. Hemen kolları sıvayarak 208 bin metrekaresi açık ve 225 bin metrekaresi kapalı olmak üzere büyüklüğü toplam 433 bin metrekareye ulaşacak bir fuar alanının yapımına başladık. Türkiye İhracatçılar Meclisimizin de yönetiminde yer alacağı yeni bir yapılanmayla ülkemizin uluslararası fuarcılık hizmetlerindeki rekabet gücünü artırmakta kararlıyız. Dünyanın hizmet ihracatında önde gelen her ülkesi gibi Türkiye’de de lojistik ve taşımacılık sektörü ekonomiye önemli katkı sağlıyor.

Ve tabii burada fuar nerede olacak diye merak edenleriniz de olabilir, öyle mi? Havalimanın yanındaki merkezde, inşallah bu havalimanın yanında, Atatürk Havalimanı’nın yanında inşallah bu fuar merkezini böylece gerçekleştirmiş olacağız. Ve az önce de ifade ettiğim gibi, tabi İTO bu işin inşallah koordinesinde başı çekecek, aynı zamanda TİM burada o da yerini alacak. Ve böylece İstanbul’un bir ucundan bir diğer ucuna gitmek gibi bir sıkıntının içinde olmayacağız, şehrin merkezinde böyle bir fuara kavuşmuş olacağız. İstanbul’umuza, ülkemize hayırlı olsun inşallah.

Tabii bu arada küresel tedarik zincirinin bel kemiğini oluşturan ulaştırma, lojistik ve dağıtım hizmetleri uluslararası hizmet ticaretinde de anımsanmayacak bir paya sahiptir. Bunun için ihracatın olmazsa olmazı lojistik ve taşımacılık sektörü için ayrı bir düzenlemeye gittik. Sektöre özel geliştirilen yurt dışı lojistik dağıtım ağları desteğiyle ihracatımızı artırmanın yanında, lojistik performansımızı da güçlendirecek yeni bir sürecin içerisine girdik. Lojistik dağıtım ağları sayesinde yurt içinde sahip olduğumuz lojistik imkân ve kabiliyetlerimizi sınır ötesine taşımayı planlıyoruz. Ancak bu şekilde ülkemizin tedarik zincirlerinde yaşanacak herhangi bir olumsuzluktan etkilenmesini önleyebilir ve lojistik sektöründeki hizmet ihracatımızı artırabiliriz.

Bilişim; hem dijital dönüşümü hızlandıran, hem de dünyadaki değişimden etkilenen genç ve dinamik bir sektördür. İthal girdi oranının ve başlangıç sermayesinin düşüklüğüne karşılık katma değeri yüksek bir sektör olan bilişim, lojistikten sağlığa, perakendeden elektronik ticarete, oyun ve uzay teknolojilerine geniş bir yelpazede hizmet sunuyor. Yenilikçilik temelinde büyüyecek, uluslararası pazarlarda rekabet edebilecek milyar dolarlık değerlemeye ulaşabilecek girişimleri teşvik etmek için Bilişimin Yıldızları Programı’nı oluşturduk. Araştırma-geliştirme yoğun, yüksek teknolojili, yüksek katma değerli sektörlerdeki firmaları destekleyerek bilişim hizmetleri ihracatının tabana yayılmasına yönelik mekanizmalar geliştirdik. Geçtiğimiz yıl ihracatının 2,5 milyar doları bulması beklenen bilişim sektöründe, 2023 hedefimizi 5 milyar dolar olarak belirledik.

İhracatımızı artırmak amacıyla 2022’nin Ağustos ve Eylül aylarında verdiğimiz destekler kapsamında mal ve hizmet ihracatlarımızla 4,5 milyar liranın üzerinde ödeme yaptık. Bu desteklere ilişkin 2023 yılı bütçemizi de 10,3 milyar liraya çıkardık. Dünyanın önemli sektörlerinden birinde faaliyet gösteren teknik müşavirlik firmalarımızı mevcut desteklerle güçlendirmeyi sürdüreceğiz.

Ayrıca, müteahhitlik firmalarımızın yurt dışında daha fazla proje üstlenebilmelerini sağlamak için karşılaştıkları sorunların çözümüne yönelik ticari diplomasi faaliyetlerimizi de artıracağız. Küresel, siyasi ve ekonomik krizlere duyarlı bir sektör olmasına rağmen yurt dışı müteahhitlerimiz sürekli yeni pazarlar bularak yıllık performanslarını 15-20 milyar dolar seviyesinde tutmayı başardı. Müteahhitlerimizin geçtiğimiz seneyi yaklaşık 18 milyar dolarlık projeyle kapatacakları öngörülüyor. Sektörün 2023 yılında 20 milyar doların üzerinde bir proje büyüklüğüne ulaşmasını bekliyoruz.

Tanıtımını 2022’nin Temmuz ayında yaptığımız Uzak Ülkeler Stratejimizle ihracatımızın menzilini 4 bin 744 kilometreye çıkardık. Strateji kapsamındaki ülkelere ihracatımızı 80 milyar dolara yükseltmek için de 328 eylemi kapsayan bir planı uygulamaya koyduk.

Ticaretin en kolay ve en güvenli yapıldığı ülke olma vizyonumuz ışığında, dış ticarette tercih edilebilirliği artırmak istiyoruz. Bunun için, ihracat işlemlerimizi daha hızlı, etkin ve verimli hale getiriyor, gümrük işlemlerini ve lojistik süreçlerini iyileştiriyor, kaçakçılıkla daha etkin mücadeleyi sağlayacak modernizasyon çalışmaları yürütüyoruz.

Seri üretime özellikle geçen yıl başladığımız ilk yerli ve milli X-ray araç ve konteyner tarama sistemimizi İzmir Alsancak Limanı’nda faaliyete aldık. Milli imkânlarla ürettiğimiz bu sistemi ilk aşamada gümrük kapılarında yaygınlaştıracak, daha sonra da ihtiyaç duyan diğer kurumlarımızın istifadesine sunacağız.

Değerli Dostlar,

Gördüğünüz gibi sizlere geçtiğimiz yıl ne söz vermişsek hepsini de hayata geçirdik. Hatta bununla da yetinmeyip, ortaya çıkan ihtiyaçlara ve değişen şartlara göre yeni projeleri devreye aldık. Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz sözünü uygun şekilde, lafla değil icraatla milletimizin ve sizlerin huzuruna çıkıyoruz. Emanetini üstlendiğimiz her iş gibi ihracatımızı geliştirmek için de bıkmadan, usanmadan, gece-gündüz demeden azimle, gayretle, samimiyetle çalışıyoruz.

Pek çok tarihi dönüm noktasının sembolü olan 2023’te Türkiye yüzyılı için milletimizden son defa, seçime geliyoruz ya onun için söylüyorum, bir destek isterken işte bu hissiyatla hareket ediyoruz.

Türkiye yüzyılını açıklarken ne dedik:

“Doğ ey güneş, üstümüze dök ışıklarını.

Dağılsın bulutlar, mazlumlar söylesin şarkılarını.

Başlasın Türkiye yüzyılı, yarın değil hemen şimdi.”

Evet, 2023’te güçlü bir Türkiye için, güçlü bir ekonomi için, ülkemizi müreffeh yarınlara taşımak için, pek çok yeni projeyle ihracatımızı artırmak için beraber çalışacağız, bu mücadeleyi de yarın değil hemen şimdi anlayışıyla vereceğiz. Demokrasi ve kalkınma atılımlarımızın tamamı gibi Türkiye yüzyılını da milletimizin gönülden benimseyerek zirveye taşıyacağından şüphe duymuyorum. Rabbim yolumuzu ve bahtımızı açık etsin diyorum.

Geçtiğimiz yıl elde ettiğimiz tarihimizin en yüksek ihracat rakamının ülkemize, milletimize ve sizlere tekrar hayırlı olmasını diliyorum. Üzerinde “Made in Türkiye” yazan ürünleri zorlu şartlara rağmen dünyanın dört bir yanına fedakârca ulaştıran tüm ihracatçılarımıza bir kez daha teşekkür ediyorum.

Ticaret Bakanlığımızı, Türkiye İhracatçılar Meclisimizi, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulumuzu, ticaretimizin artırılması için azimle çalışan herkesi tebrik ediyorum.

Bu güzel organizasyonda emeği geçen herkesi ayrıca kutluyorum. Hepinizi sevgiyle, saygıyla selamlıyorum, kalın sağlıcakla.